Trong một công bố gây chấn động, một nhóm nghiên cứu từ CERN đã sử dụng một mô hình AI chuyên biệt để phân tích hàng petabyte dữ liệu từ máy gia tốc hạt LHC và phát hiện ra dấu hiệu của một hạt mới, tạm gọi là 'Hạt X'. Hạt này có khối lượng lớn hơn electron gấp 10.000 lần và có thời gian sống rất ngắn, chỉ tồn tại trong 10^-23 giây.
Mô hình AI được sử dụng, có tên là 'ParticleNet', là một mạng thần kinh sâu được huấn luyện đặc biệt để nhận diện các mẫu (patterns) trong dữ liệu va chạm hạt mà các phương pháp phân tích truyền thống có thể bỏ sót. ParticleNet đã xử lý dữ liệu từ 5 năm thí nghiệm và chỉ ra một sự bất thường nhỏ trong dữ liệu, ban đầu bị coi là nhiễu, nhưng sau khi kiểm chứng lại, đã chứng minh được sự tồn tại của Hạt X.
Phát hiện này có thể giải thích một số bất thường trong các thí nghiệm trước đó và mở ra một hướng nghiên cứu mới trong vật lý hạt. Các nhà khoa học hiện đang lên kế hoạch cho các thí nghiệm xác nhận trong 12 tháng tới, với mục tiêu đo đạc chính xác các thuộc tính của Hạt X. Nếu được xác nhận, đây sẽ là phát hiện quan trọng nhất trong vật lý hạt kể từ khi phát hiện Higgs Boson năm 2012.
Giáo sư Peter Higgs, người đã dự đoán sự tồn tại của Higgs Boson, nhận định rằng đây là một ví dụ điển hình cho thấy AI không chỉ là một công cụ hỗ trợ mà đã trở thành một đồng phát hiện (co-discoverer) trong khoa học cơ bản. Ông cũng bày tỏ lo ngại về việc liệu cộng đồng khoa học có sẵn sàng chấp nhận các phát hiện được AI đưa ra hay không, và làm thế nào để đảm bảo tính minh bạch trong quá trình này.